Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy là một trong những lễ hội lớn nhất và đặc sắc nhất tại thành phố Cần Thơ, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương. Được tổ chức hàng năm vào ngày 12 đến 15 tháng Tư Âm lịch, lễ hội không chỉ là dịp để người dân tạ ơn các vị Thần, các bậc Tiền hiền, Hậu hiền có công khai phá vùng đất, mà còn là dịp để cộng đồng gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Với ý nghĩa lịch sử, văn hóa sâu sắc, lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2018.
Có thể bạn quan tâm: Hình Ảnh Chợ Đêm Đà Lạt: Khoảnh Khắc Rực Rỡ Giữa Lòng Thành Phố Mộng Mơ
Tổng quan về lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy
Lịch sử hình thành và phát triển
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy có lịch sử lâu đời gắn liền với quá trình định cư, khai phá vùng đất Cần Thơ của người Việt. Đình Bình Thủy, nơi diễn ra lễ hội, không chỉ là trung tâm tín ngưỡng mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, ý chí dựng xây cuộc sống mới của cộng đồng cư dân nơi đây. Qua thời gian, lễ hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, tâm linh của người dân Bình Thủy nói riêng và Cần Thơ nói chung.
Có thể bạn quan tâm: Chuyển Đổi Giờ Hồng Kông Sang Việt Nam: Hướng Dẫn Toàn Tập
Ý nghĩa văn hóa và tâm linh
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc. Về mặt tâm linh, đây là dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính, biết ơn đối với các vị Thành Hoàng, các bậc Tiền hiền, Hậu hiền đã có công khai phá, dựng làng, lập ấp, mang lại cuộc sống bình yên, no ấm cho dân làng. Về mặt văn hóa, lễ hội là nơi lưu giữ và truyền tải những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đặc biệt là tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, lòng hiếu thảo với tổ tiên, cội nguồn. Lễ hội còn là dịp để cộng đồng gắn kết, đoàn tụ, cùng nhau tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân.
Giá trị di sản
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 266/QĐ-BVHTTDL ngày 30/01/2018. Việc được công nhận là di sản quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân Bình Thủy mà còn là động lực để chính quyền địa phương và cộng đồng tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội cho các thế hệ mai sau.
Các nghi thức chính trong lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy
Ngày 11 – Các nghi thức chuẩn bị
Lễ mở cửa tam quan: Đây là nghi thức mở đầu quan trọng, do ông Từ thực hiện đúng giờ, lần lượt mở các cửa tam quan từ trái qua phải, cửa phụ, cửa bên hông, cửa nhà bổn thôn và lục ấp. Việc mở cửa tam quan với mong ước các vị Thần sẽ phù hộ cho lễ hội diễn ra suôn sẻ, thuận lợi.
Lễ tế đất: Được thực hiện ở nhà bổn thôn, nghi thức này nhằm thông báo với vị Thần cai quản đất đai về lễ hội sắp diễn ra, mong Thần Đất chứng giám và phù hộ cho lễ hội được diễn ra thuận lợi.
Cúng tiên thường: Do dân làng dâng lễ vật cúng để báo cáo với những người đã khuất về việc tổ chức lễ hội, thể hiện lòng hiếu thảo, tưởng nhớ tổ tiên.
Lễ trình sanh: Cúng ở miếu Thần Nông trong khuôn viên đình với lễ vật là bộ tam sanh (heo lông trắng, dê lông đen, ngỗng lông trắng), sau 3 năm thì cúng bò lông vàng thay cho heo, nhằm cầu 3 điều lợi: lợi quốc gia, lợi thôn xã, lợi nhân dân.
Ngày 12 – Lễ thỉnh sắc thần và các nghi thức quan trọng
Lễ thỉnh sắc thần du ngoạn: Từ 2 giờ sáng, sắc thần được thỉnh bằng long xa phụng tán đi du ngoạn quanh các khu vực lân cận. Đoàn xe đi từ đình Bình Thủy qua chợ Bình Thủy, phường Long Hòa, phường Long Tuyền đến ngã 3 đường Nguyễn Văn Trường, sau đó quay trở về đình làm lễ an vị. Dọc đường đi, các gia đình bày mâm lễ vật nghinh đón sắc thần để cầu mong sức khỏe, bình an, làm ăn phát đạt.
Lễ tế Thần Nông: Vào lúc 5 giờ sáng, lễ được thực hiện tại miếu Thần Nông để tưởng nhớ vị Thần có công dạy dân cày cấy, mang lại ấm no, hạnh phúc cho mọi người. Lễ vật gồm bộ tam sanh đã được giết thịt, heo quay, rượu, bánh, hoa quả, nhang đèn…
Lễ thay khăn sắc Thần: Vào buổi trưa (12 giờ), đây là nghi thức quan trọng để kiểm tra tình trạng hiện tại của sắc phong và để bà con được chứng kiến sắc thần mà vua Tự Đức đã phong cho đình. Chủ lễ làm lễ xin được thay khăn mới cho sắc phong, đọc sắc phong, sau đó dùng khăn đỏ mới thay và để sắc lại vào hộp, đặt lên ngai. Chủ lễ tiếp tục làm lễ cầu Thần phù hộ cho bổn làng được bình an, hưng thịnh.
Lễ Xây chầu – Đại bội: Đây là nghi thức đặc sắc, được thực hành theo hình thức xây bán văn bán võ, kết hợp hài hòa, cân đối giữa xây chầu văn và xây chầu võ. Trước khi bắt đầu, Chủ tế làm lễ khấn mời Thành Hoàng về dự và nghe hát bội. Sau đó, trống chầu nổi lên với 360 dùi để bắt đầu nghi lễ. Lễ Xây chầu thể hiện ý nghĩa khai thông thái cực, hòa hợp lưỡng nghi, cầu an. Trong thời gian đó, Trưởng ban trị sự cùng ông bầu gánh hát bưng khay trầu rượu xuống nhà võ ca thỉnh Tổ hát bội ra sân khấu. Lễ Đại bội do các đào kép trong gánh hát bội trình diễn, cụ thể hóa lễ Xây chầu bằng hình tượng nhân vật kết hợp phục trang, điệu múa và lời hát qua các nghi tiết: nhứt thái (nhứt trụ), lưỡng nghi, tam tài, tứ tượng, ngũ hành trình tự với số lượng người diễn xướng: 1, 2, 3, 4, 5…
Có thể bạn quan tâm: Động Cơ Du Lịch Là Gì? Khám Phá Lý Do Khiến Con Người Muốn Đi Du Lịch
Ngày 13 – Lễ bàn soạn
Vào sáng ngày 13, Ban Chủ lễ và các thành viên chủ trì tập trung bàn bạc về lễ vật dâng cúng thần và phân công nhiệm vụ cho các ngày tiếp theo. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để đảm bảo các nghi thức sau diễn ra trang trọng, chu đáo.
Ngày 14 – Lễ Túc yết
Vào 2 giờ sáng ngày 14, lễ Túc yết được tổ chức để nghinh thần với sự chủ trì của Ban Chủ lễ và 14 học trò. Lễ vật đặc biệt gồm có con heo đã cạo lông, 1 chén huyết, 1 chén lông. Văn tế khi đọc xong được mang đi hóa, thể hiện lòng thành kính dâng lên các vị Thần.
Ngày 15 – Lễ Chánh tế và các nghi thức kết thúc
Lễ Chánh tế: Vào 2 giờ sáng ngày 15, đây là nghi thức quan trọng nhất trong lễ cúng đình. Đây là lễ cúng Thần trong kỳ lễ Thượng điền để tạ Thần, cúng Tiền hiền, Hậu hiền – những người có công lập ấp dựng làng xã, mở mang đất đai, mang lại bình yên no ấm cho dân làng, cũng là buổi lễ cúng cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ. Lễ vật dâng cúng Thần là 1 con heo trắng, cùng 1 chén huyết, và các lễ vật khác.
Lễ Tôn vương: Sau lễ Chánh tế, Ban Tế tự đình thực hiện lễ Tôn vương do các diễn viên hát bội thực hiện. Khi vở tuồng ngoài sân đang diễn, Ban Trị sự bưng lễ vật xuống rạp hát bội làm lễ và thỉnh tổ hát bội lên đình thực hiện lễ Tôn vương trước chính điện.
Lễ tế Sơn Quân: Được tổ chức tại miếu Sơn Quân, hay còn gọi là miếu ông Hổ, cầu mong Thần chứng cho tấm lòng thành kính của dân làng mà ban cho họ cuộc sống bình yên, không thiên tai địch họa, không thú dữ hoành hành, nhũng nhiễu dân lành.
Các hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc
Trình diễn hát bội
Hát bội là một trong những hoạt động văn hóa đặc sắc không thể thiếu trong lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy. Các gánh hát bội nổi tiếng được mời về biểu diễn các vở tuồng kinh điển, tái hiện lại những tích truyện lịch sử, truyền thuyết dân gian. Tiếng trống chầu, tiếng đàn, lời ca, điệu múa và những bộ phục trang rực rỡ tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt, cuốn hút người xem.
Thi nữ công gia chánh
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy còn tổ chức thi nữ công gia chánh, đặc biệt là thi thổi xôi. Đây là dịp để các chị em phụ nữ thể hiện tài năng, khéo léo trong việc nấu nướng, chuẩn bị các món ăn truyền thống. Các món xôi được trình bày đẹp mắt, thơm ngon, thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực truyền thống của người Nam Bộ.
Trình diễn ẩm thực địa phương
Lễ hội là dịp để người dân và du khách thưởng thức các món ăn đặc sản của vùng đất Cần Thơ. Các gian hàng ẩm thực bày bán các món ngon như: bánh xèo, bánh khọt, hủ tiếu, các loại trái cây miệt vườn… tạo nên một không gian ẩm thực phong phú, hấp dẫn.
Các trò chơi dân gian
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy còn có nhiều trò chơi dân gian thú vị, thu hút đông đảo người tham gia, đặc biệt là thanh thiếu niên:
- Đua thuyền: Một môn thể thao truyền thống đặc trưng của vùng sông nước Nam Bộ, thể hiện tinh thần đoàn kết, sức mạnh và sự khéo léo của các tay chèo.
- Kéo co: Trò chơi dân gian quen thuộc, thể hiện sức mạnh tập thể, tinh thần thi đấu sôi nổi.
- Đập nồi (bịt mắt): Trò chơi vui nhộn, đòi hỏi sự khéo léo và may mắn, thu hút nhiều người tham gia, đặc biệt là trẻ em.
- Nhảy bao bố: Trò chơi vận động vui nhộn, đòi hỏi sự khéo léo và nhanh nhẹn.
Ý nghĩa và giá trị của lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy
Có thể bạn quan tâm: Sóng Thần Ở Hải Vân Đài: Câu Chuyện Sống Còn Giữa Thiên Tai Và Con Người
Giá trị lịch sử
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy là minh chứng quan trọng về lịch sử định cư trên vùng đất Cần Thơ của người Việt. Sắc phong vua ban thể hiện sự công nhận của chế độ quân chủ về mặt hành chính, sự hình thành làng xã và ngôi đình thờ Thành Hoàng. Qua lễ hội, người dân có cơ hội tìm hiểu, học hỏi về lịch sử, truyền thống của quê hương, từ đó thêm yêu quý, tự hào về mảnh đất, con người nơi đây.
Giá trị văn hóa
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy thể hiện rõ nét văn hóa đặc trưng của cư dân gốc nông nghiệp lúa nước. Các nghi thức cúng tế, lễ vật, trang phục, âm nhạc, múa hát đều mang đậm bản sắc dân tộc. Lễ hội là nơi lưu giữ và truyền tải những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đặc biệt là tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, lòng hiếu thảo với tổ tiên, cội nguồn.
Giá trị tâm linh
Về mặt tâm linh, lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy là dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính, biết ơn đối với các vị Thành Hoàng, các bậc Tiền hiền, Hậu hiền đã có công khai phá, dựng làng, lập ấp. Qua các nghi thức cúng tế, người dân cầu mong các vị Thần phù hộ cho cuộc sống bình yên, no ấm, làm ăn phát đạt, mưa thuận gió hòa.
Giá trị xã hội
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy góp phần gắn kết cộng đồng, tăng cường tình đoàn kết, tương thân tương ái giữa các thành viên trong làng xã. Khi tham gia các hoạt động, nghi thức trong lễ hội, người dân có cơ hội gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, từ đó tạo nên một cộng đồng gắn bó, đoàn kết.
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản
Những nỗ lực bảo tồn
Chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư Bình Thủy đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, gìn giữ lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy. Đình Bình Thủy được trùng tu, tôn tạo, các nghi thức được phục dựng, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Các hoạt động văn hóa, thể thao được tổ chức thường xuyên, tạo điều kiện cho người dân tham gia, trải nghiệm.
Phát huy giá trị di sản
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy không chỉ là dịp để người dân địa phương tưởng nhớ, tri ân tổ tiên mà còn là cơ hội để quảng bá, giới thiệu văn hóa, con người Cần Thơ đến với du khách trong và ngoài nước. Lễ hội góp phần phát triển du lịch, kinh tế địa phương, nâng cao đời sống tinh thần của người dân.
Trách nhiệm của thế hệ trẻ
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cần có những hoạt động giáo dục, tuyên truyền để thanh thiếu niên hiểu rõ về giá trị, ý nghĩa của lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy. Đồng thời, cần khuyến khích, tạo điều kiện để các bạn trẻ tham gia vào các hoạt động của lễ hội, từ đó hình thành ý thức, trách nhiệm trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Lời kết
Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy là một di sản văn hóa phi vật thể quý giá, chứa đựng nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa, tâm linh và xã hội. Việc được công nhận là di sản quốc gia là niềm tự hào, đồng thời cũng là trách nhiệm để chính quyền địa phương và cộng đồng tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội. Hy vọng rằng, lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thủy sẽ mãi trường tồn, là niềm tự hào của người dân Cần Thơ, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa của du khách khi đến với mảnh đất Cần Thơ trù phú, hiền hòa. Bạn có thể tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác tại eb5investors.vn.