Mỗi dịp Xuân về, Tết đến, người Việt Nam lại háo hức đón chào năm mới bằng những phong tục ngày Tết Nguyên Đán đặc sắc, đậm đà bản sắc dân tộc. Những phong tục này không chỉ là nghi lễ, mà còn là sợi dây gắn kết tình cảm gia đình, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và niềm tin vào một năm mới an khang, thịnh vượng. Bài viết này sẽ cùng bạn điểm lại 17 phong tục quan trọng, phổ biến nhất trong dịp lễ lớn nhất năm của dân tộc.
Tóm tắt các phong tục cốt lõi
Tóm tắt các bước chính
- Chuẩn bị đón Tết: Gói bánh chưng/bánh tét, dọn dẹp nhà cửa (Tống cựu nghênh tân), trang trí hoa, cây cảnh, làm mứt.
- Các nghi lễ quan trọng: Cúng ông Công ông Táo (23 tháng Chạp), cúng Tất niên (30 tháng Chạp), đón giao thừa, dựng cây nêu.
- Hoạt động ngày Tết: Đi chùa hái lộc, chúc Tết, mừng tuổi, lì xì, xông đất, xuất hành đầu năm.
- Giữ gìn truyền thống: Khai bút đầu năm, sum họp gia đình, thắp hương tổ tiên.
1. Đoàn tụ và quây quần bên gia đình
Đoàn tụ gia đình là giá trị cốt lõi và thiêng liêng nhất trong các phong tục ngày Tết. Dù làm ăn xa gần, học tập ở đâu, mọi người đều cố gắng trở về sum vầy bên mâm cơm gia đình vào dịp cuối năm. Không khí Tết trở nên ấm cúng và trọn vẹn hơn bao giờ hết khi các thành viên trong gia đình cùng nhau trò chuyện, chia sẻ những câu chuyện của năm cũ.
Theo quan niệm dân gian, bữa cơm tất niên và 3 ngày Tết là thời khắc linh thiêng để mời gọi ông bà, tổ tiên và những người thân đã khuất về sum họp, cùng con cháu hưởng thụ hương vị sum vầy. Người ta thường thắp hương trên bàn thờ gia tiên trước mỗi bữa ăn để thể hiện lòng thành kính, mong tổ tiên phù hộ cho gia đình một năm mới bình an, hạnh phúc.
Có thể bạn quan tâm: Những Điều Nhất Định Phải Thử Khi Đặt Chân Đến Tp. Hồ Chí Minh
2. Cúng ông Công, ông Táo (23 tháng Chạp)
Cúng ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch là một trong những phong tục cổ truyền quan trọng nhất trước thềm năm mới. Theo tín ngưỡng dân gian, ông Táo là vị thần chuyên cai quản việc bếp núc trong gia đình, có nhiệm vụ theo dõi và ghi chép mọi việc lớn nhỏ của gia chủ.
Vào ngày này, các gia đình làm mâm cơm cúng tiễn ông Táo về trời để “báo cáo” với Ngọc Hoàng về những việc làm tốt và xấu của gia đình trong năm qua. Mâm cỗ thường có cá chép sống (để ông Táo cưỡi về trời), hoa quả, bánh kẹo và các món ăn mặn. Việc chuẩn bị chu đáo thể hiện lòng thành kính và mong muốn một năm mới được “báo cáo” những điều tốt đẹp.
3. Dọn dẹp, trang trí nhà cửa (Tống cựu nghênh tân)
Tống cựu nghênh tân là cụm từ đẹp đẽ để chỉ hành động dọn dẹp nhà cửa, loại bỏ những điều cũ kỹ, xui rủi để đón rước những điều mới mẻ, may mắn. Trước Tết, mọi người thường dành thời gian để tổng vệ sinh nhà cửa, lau dọn bàn thờ, sắm sửa đồ dùng mới.
Việc trang trí nhà cửa cũng rất được chú trọng. Câu đối đỏ, tranh xuân, chậu hoa, cây cảnh như đào, mai, quất được bày biện khắp nơi, mang lại không khí rộn ràng, ấm áp. Mỗi đồ vật trang trí đều mang những ước nguyện riêng: cây quất tượng trưng cho sự sung túc, hoa đào và hoa mai mang lại may mắn và sức sống mới.
4. Gói và nấu bánh chưng, bánh tét
Hình ảnh cả gia đình quây quần gói bánh chưng bên bếp lửa bập bùng là một trong những ký ức Tết đẹp nhất đối với người Việt. Bánh chưng (miền Bắc) và bánh tét (miền Nam) không chỉ là món ăn ngon mà còn là biểu tượng văn hóa sâu sắc.
Bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, được gói bằng lá dong, bên trong là gạo nếp, đậu xanh, thịt mỡ, được nấu suốt đêm. Quá trình gói và nấu bánh là dịp để các thành viên trong gia đình trò chuyện, gắn kết tình cảm. Sau khi chín, bánh được treo lên cao để bảo quản, và dùng trong suốt những ngày Tết như một món quà quý giá từ đất trời.
5. Chưng mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên mỗi dịp Tết đến xuân về. “Ngũ quả” tượng trưng cho năm yếu tố cơ bản (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) và mong ước về sự hài hòa, cân bằng.
Tuy nhiên, tùy theo vùng miền mà cách bày trí và loại trái cây có sự khác biệt:
- Miền Bắc: Thường chọn 5 loại quả có tên gọi mang ý nghĩa tốt lành như: chuối xanh, bưởi, hồng, quýt, lê (tượng trưng cho “cầu vừa đủ xài”).
- Miền Nam: Thường chọn những loại quả có tên gọi đẹp như: dừa, sung, đu đủ, xoài (cầu sung vừa đủ xài), kết hợp thêm mãng cầu, dứa (trái thơm) để cầu “cát lợi, an lành”.
6. Chơi hoa ngày Tết
Không khí Tết trở nên rực rỡ hơn bao giờ hết khi những chợ hoa xuân tấp nập người qua lại. Mỗi loại hoa, cây cảnh trưng bày trong nhà đều mang một thông điệp riêng:
- Hoa đào (miền Bắc): Tượng trưng cho sức sống, may mắn, xua đuổi tà ma.
- Hoa mai (miền Nam): Đại diện cho sự thanh cao, sang trọng và phú quý.
- Cây quất: Tượng trưng cho sự sung túc, đầy đủ vì cây lúc lỉu quả và lá.
- Hoa cúc, hoa lay ơn, hoa huệ: Mang lại vẻ đẹp thanh khiết, tinh tế cho không gian sống.
7. Cúng tất niên
Lễ cúng tất niên được tổ chức vào chiều 30 Tết, là nghi thức quan trọng để tiễn năm cũ đi và chuẩn bị đón năm mới. Mâm cỗ tất niên thường rất thịnh soạn, gồm các món ăn truyền thống như gà luộc, xôi gấc, canh măng, thịt kho… thể hiện tấm lòng thành kính dâng lên tổ tiên, tạ ơn vì một năm đã qua bình an.
Sau khi làm lễ, cả gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên ấm cúng, cùng nhau trò chuyện, nhìn lại những việc đã làm được trong năm cũ và lên kế hoạch cho năm mới. Không khí gia đình trở nên đầm ấm, thiêng liêng và trọn vẹn hơn bao giờ hết.
8. Đón giao thừa
Giao thừa là thời khắc thiêng liêng nhất trong năm, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Vào thời điểm này, các gia đình làm lễ cúng ngoài trời để tiễn đưa năm cũ và đón rước năm mới cùng các vị thần. Mâm cỗ cúng giao thừa thường có bánh mứt, hoa quả, xôi chè và các món ăn mặn.
Ngoài ra, phong tục trẻ con hái lộc đầu năm cũng rất phổ biến. Người ta tin rằng những cành lộc non hái được từ các cây cổ thụ hoặc mang về từ chùa chiền sẽ mang lại may mắn, sức khỏe và tài lộc cho gia đình trong năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Toàn Tập: Cách Book Vé Máy Bay Giá Rẻ Từ Phú Quốc Đi Siem Reap Trong 2026
9. Chúc Tết, mừng tuổi và lì xì
Chúc Tết là phong tục đẹp thể hiện đạo lý “kính trên nhường dưới”. Vào những ngày đầu năm, con cháu sẽ chúc Tết ông bà, cha mẹ với những lời chúc sức khỏe, hạnh phúc, trường thọ. Đáp lại, ông bà, cha mẹ cũng dành tặng cho con cháu những lời chúc tốt đẹp và mừng tuổi (lì xì).
Lì xì (hay mừng tuổi) là phong tục trao tặng tiền trong những phong bao màu đỏ cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi vào dịp năm mới. Màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, xua đuổi tà ma. Người ta tin rằng việc lì xì sẽ mang lại phúc lộc, sức khỏe và bình an cho người nhận trong suốt cả năm.
10. Xông đất đầu năm
Xông đất là một trong những phong tục ngày Tết được nhiều người coi trọng. Người được mời đến xông đất thường là người có vận số tốt, tính cách vui vẻ, hòa đồng và hợp tuổi với gia chủ. Việc này nhằm cầu mong một năm mới may mắn, an khang và làm ăn phát đạt.
Thời điểm xông đất thường là sau khoảnh khắc giao thừa. Người xông đất sẽ là người đầu tiên bước vào nhà trong năm mới, thay mặt gia chủ chúc Tết và chúc phúc. Gia chủ cũng sẽ chuẩn bị sẵn trà bánh để tiếp đãi và mong nhận được nhiều điều tốt lành.
11. Xuất hành đầu năm
Xuất hành là nghi lễ ra khỏi nhà trong ngày mùng 1 Tết để đi lễ chùa, chúc Tết họ hàng hay du xuân. Trước khi xuất hành, người ta thường chọn giờ tốt, hướng tốt và chuẩn bị kỹ lưỡng để cầu mong một năm mới thuận buồm xuôi gió.
Việc chọn hướng xuất hành thường dựa vào tuổi của gia chủ và các yếu tố phong thủy. Ngoài ra, phương tiện di chuyển cũng được chú ý, ví dụ như đi bộ, đi xe máy, hay đi bộ để thể hiện sự khởi đầu nhẹ nhàng, bình an.
12. Đi chùa, hái lộc đầu xuân
Những ngày đầu năm, các ngôi chùa trên cả nước đều tấp nập du khách thập phương đến dâng hương, cầu phúc. Đi chùa đầu năm là phong tục thể hiện lòng thành kính với Phật, cầu mong sức khỏe, bình an và may mắn cho bản thân và gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Top 6 Quán Ăn Vặt Ở Đồng Hới Ngon Bổ Rẻ, Ăn Là Ghiền
Sau khi dâng hương, nhiều người còn thực hiện phong tục hái lộc bằng cách折 một cành cây non hoặc xin một lá bùa từ chùa. Lộc mang về được treo trước cửa nhà hoặc cất giữ cẩn thận với niềm tin sẽ mang lại tài lộc và may mắn trong năm mới.
13. Dựng cây nêu
Dựng cây nêu là một phong tục truyền thống có từ lâu đời, đặc biệt phổ biến ở các vùng quê Bắc Bộ. Vào ngày 23 tháng Chạp, người ta dựng một cây tre cao từ 5 đến 6 mét trước cửa nhà. Trên ngọn cây tre treo các vật dụng như cá chép bằng giấy, cờ ngũ sắc, đèn lồng và các bùa chú.
Theo quan niệm dân gian, cây nêu có tác dụng xua đuổi ma quỷ, bảo vệ gia đình khỏi những điều xui xẻo. Cây nêu được hạ xuống vào ngày mùng 7 tháng Giêng, kết thúc một chu kỳ Tết trọn vẹn.
14. Làm mứt Tết
Làm mứt Tết là một thú vui không thể thiếu của các bà nội trợ và các bạn trẻ trong dịp xuân về. Không gian nhà ai cũng thoang thoảng hương thơm ngọt ngào của mứt dừa, mứt gừng, mứt bí, mứt dâu… Mỗi loại mứt không chỉ ngon miệng mà còn tượng trưng cho vị ngọt của tình thân và sự đủ đầy trong năm mới.
Ngày nay, nghề làm mứt đã phát triển thành một nghề gia truyền và là một phần quan trọng trong văn hóa ẩm thực ngày Tết. Những hộp mứt được bày biện đẹp mắt trên bàn khách là minh chứng cho sự chu đáo, hiếu khách của gia chủ.
15. Xin chữ và khai bút đầu năm
Xin chữ là phong tục đẹp thể hiện ước mơ tri thức và khát vọng học hành. Vào những ngày đầu năm, đặc biệt là ở Văn Miếu hay các khu vực công cộng, các cụ đồ thường bày bàn, sẵn sàng viết tặng mọi người những chữ như “Phúc”, “Lộc”, “Thọ”, “Tài” hay “Như ý”…
Có thể bạn quan tâm: Giá Vé Trẻ Em Hãng Bamboo Airways: Hướng Dẫn Chi Tiết, Chính Sách Mới Nhất 2025
Khai bút đầu năm là phong tục dành riêng cho học sinh, sinh viên và những người làm nghề viết lách. Sau thời gian nghỉ Tết, mọi người chọn một giờ lành để viết những nét chữ đầu tiên của năm mới, cầu mong học hành tấn tới, công việc thuận lợi, tài năng tuôn trào.
16. Cúng cơm trong 3 ngày Tết
Trong suốt 3 ngày Tết Nguyên Đán (mùng 1, mùng 2, mùng 3), các gia đình đều chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên mỗi ngày. Điều này thể hiện lòng hiếu kính và không bao giờ quên cội nguồn. Mâm cơm cúng thường có các món ăn truyền thống như gà luộc, xôi, canh, bánh chưng…
Đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, cùng nhau dọn dẹp, nấu nướng và trò chuyện. Không khí Tết vì thế mà trở nên ấm cúng và đầm thắm hơn.
17. Các phong tục đặc trưng vùng miền khác
Bên cạnh những phong tục chung trên cả nước, mỗi vùng miền ở Việt Nam còn có những nét đặc sắc riêng:
- Miền Bắc: Ngoài hoa đào, người dân còn có tục đi hội làng vào dịp đầu năm, tham gia các trò chơi dân gian như đánh đu, kéo co, chọi trâu…
- Miền Trung: Các lễ hội cầu ngư, lễ hội đua thuyền thường được tổ chức vào dịp xuân về, thể hiện nét văn hóa đặc trưng của người dân vùng biển.
- Miền Nam: Phong tục chơi kiểng (cây cảnh) rất phát triển, đặc biệt là các loại mai vàng, vạn thọ. Ngoài ra, người Nam Bộ còn có tục Tết ông Táo riêng vào ngày 25 tháng Chạp.
Những lưu ý khi thực hiện phong tục ngày Tết
- Tôn trọng truyền thống: Các phong tục ngày Tết là di sản văn hóa quý báu, cần được gìn giữ và phát huy.
- Linh hoạt, phù hợp: Trong xã hội hiện đại, một số phong tục có thể được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện sống mới, nhưng vẫn giữ được ý nghĩa cốt lõi.
- Tránh mê tín dị đoan: Cần phân biệt giữa tín ngưỡng truyền thống và mê tín dị đoan. Hãy giữ gìn những giá trị văn hóa tốt đẹp, tránh những hành vi quá khích, tốn kém.
Kết luận
17 phong tục ngày Tết Nguyên Đán trên đây là minh chứng rõ nét cho đời sống tinh thần phong phú, sâu sắc của người Việt Nam. Mỗi phong tục đều ẩn chứa những giá trị nhân văn cao đẹp như tình yêu thương gia đình, lòng hiếu thảo với cha mẹ, tinh thần hướng thiện, khát vọng bình an và hạnh phúc.
Dù cuộc sống có hiện đại và bận rộn đến đâu, thì những phong tục này vẫn luôn là “linh hồn” của ngày Tết, là sợi dây vô hình gắn kết các thế hệ, giúp con người Việt Nam luôn giữ được bản sắc dân tộc và hướng về cội nguồn. Hãy cùng nhau gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp này để Tết Nguyên Đán mãi là ngày hội lớn nhất, thiêng liêng nhất của dân tộc.
Bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều thông tin hữu ích khác về văn hóa, ẩm thực, du lịch và đời sống tại eb5investors.vn.
