Chùa Phổ Quang, còn được biết đến với tên gọi quen thuộc là chùa Xuân Lũng, là một trong những ngôi chùa cổ kính và linh thiêng bậc nhất tại tỉnh Phú Thọ. Với bề dày lịch sử hơn 800 năm, ngôi chùa không chỉ là trung tâm tâm linh của người dân địa phương mà còn là một kho tàng văn hóa, lịch sử chứa đựng những giá trị nghệ thuật độc đáo thời Trần, được công nhận là Bảo vật Quốc gia. Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá toàn diện về chùa Phổ Quang, từ kiến trúc, lịch sử, những cổ vật quý giá đến các lễ hội truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Quán Cháo Lòng Gần Đây Nhất: Hướng Dẫn Tìm Kiếm Và Đánh Giá Nhanh
Tổng quan về chùa Phổ Quang
Chùa Phổ Quang tọa lạc tại xã Xuân Lũng, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, là một quần thể kiến trúc Phật giáo có niên đại trải qua nhiều triều đại, từ thời Trần cho đến nay. Ngôi chùa là nơi giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa tín ngưỡng tôn giáo và giá trị văn hóa lịch sử. Với vị trí đặc biệt này, chùa Phổ Quang trở thành điểm đến không thể bỏ lỡ cho những ai muốn tìm hiểu về di sản văn hóa và tâm linh của vùng đất Tổ.
Lịch sử hình thành và phát triển
Chùa Phổ Quang được xây dựng vào khoảng đầu thời Trần, một thời kỳ huy hoàng trong lịch sử dân tộc với hào khí Đông A. Trải qua hàng trăm năm, ngôi chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu, tu sửa để giữ gìn vẻ uy nghiêm và linh thiêng.
Lần tu sửa lớn nhất được ghi nhận vào năm 1626, do các vị Tín quan, Phú Xuyên hầu Nguyễn Hiếu Dũng, Sĩ Phủ Nguyễn Văn Vị cùng khoảng 70 vị hội chủ hưng công tổ chức. Họ đã trùng tu các tòa thượng điện, thiêu hương, tiền đường, hậu đường, tam quan và nhiều công trình phụ trợ khác.
Lần tu sửa gần đây nhất diễn ra vào tháng 4/2021, nhằm đảm bảo an toàn và bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử của ngôi chùa. Sự quan tâm và đầu tư này cho thấy tầm quan trọng của chùa Phổ Quang trong đời sống văn hóa, tâm linh của người dân địa phương và cả tỉnh Phú Thọ.
Kiến trúc độc đáo và ấn tượng
1. Quần thể kiến trúc
Quần thể chùa Phổ Quang gồm các công trình kiến trúc cơ bản: Tam quan – Gác chuông, nhà văn chỉ, chùa Phổ Quang, nhà bia, nhà Tổ. Mỗi công trình đều mang những nét đặc trưng riêng, tạo nên một tổng thể hài hòa, uy nghiêm.
2. Tam quan – Gác chuông
Tam quan – Gác chuông là công trình kiến trúc cổ nhất còn được bảo lưu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Công trình này có hệ mái chồng diêm 2 tầng 8 mái, đao cong thanh thoát, bờ nóc đắp hình Long cuốn thủy. Thượng lương khắc hàng chữ Hán: “Hoàng triệu Minh Mạng nhị thập niên” (tức Minh Mạng năm thứ 12 – năm 1839), các đầu được chạm khắc hình hoa sen.
Trên gác chuông treo quả chuông đồng “Phổ Quang tự chung” và khánh đồng đều có niên đại đúc năm Minh Mạng nhị thập niên – năm 1839. Đây là những hiện vật quý giá, góp phần làm nên giá trị lịch sử và văn hóa của ngôi chùa.
Có thể bạn quan tâm: Bao Nhiêu Hòn Đảo Tạo Nên Kỳ Quan Vịnh Hạ Long?
3. Chùa Phổ Quang
Chùa Phổ Quang được xây dựng theo kiểu chữ “Công”, lợp ngói, có hai cấp chùa. Chùa cấp trên cao 10m, dọc 7m, gồm ba gian, có một cửa ra vào từ nhà Tổ lên chùa. Chùa cấp dưới ngang 16m, dọc 13,5m, gồm 5 gian. Đá Kế cột có loại vuông, loại bát giác với trang trí gần như lá đề. Giữa chùa có bức đại tự và hai câu đối.
Phổ Quang tự có kiến trúc theo kiểu trồng đầu, điêu khắc đơn giản. Tòa Tam bảo gồm: Bái đường, Thiêu hương và Chính điện. Bộ khung kết cấu gỗ với các bộ vì nóc làm theo kiểu “Thượng giá chiêng, chồng rường – hạ kẻ”.
Bảo vật Quốc gia: Bệ đá hoa sen độc đáo
1. Giá trị nghệ thuật
Bệ đá hoa sen là một trong những cổ vật quý giá nhất của chùa Phổ Quang, được công nhận là Bảo vật Quốc gia tại quyết định số 2198/QĐ-TTg ban hành ngày 25/12/2021 của Chính phủ. Đây là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mang đậm phong cách nghệ thuật thời Trần.
Bệ đá hoa sen cấu tạo hình chữ nhật, kích thước: cao 1,05m, rộng 1,25m, dài 3,30m, được ghép từ 71 phiến đá xanh trạm trổ kỳ công, đặt ở giữa chùa cấp trên đỡ ba toà tam thế. Cánh sen được cách điệu là đề tài chủ yếu, chiếm vị trí chủ đạo trong nghệ thuật điêu khắc bệ đá. Cùng với hình ảnh bông sen, cuộc sống trần thế cũng được miêu tả sinh động qua các hoạ tiết dân gian như: Cá lượn, sư tử vờn, hươu cặp cành hoa hải đường nở xoè…
2. Giá trị lịch sử
Bệ đá hoa sen không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn là một “bức thông điệp” của ông cha để lại cho thế hệ hôm nay. Trên bệ đá có khắc các dòng chữ Hán ghi niên đại, giúp chúng ta khẳng định một cách chính xác, tuyệt đối về niên đại và những người công đức tác phẩm nghệ thuật có giá trị bậc nhất của tỉnh Phú Thọ.
Tầng 3 của bệ đá hoa sen ghi: “Xương Phù thập niên, Đinh Mão tuế, nhị nguyệt thập nhị nhật, điền chủ tiểu học chi hầu Nguyễn Chiêu tự việt ngộ không cư sĩ tịnh thê Nguyễn Thị Sửu tự viết công tín tu tạo khánh tịnh thạch tòa vi tam bảo” (Dịch: Ngày 12 tháng 2 năm Đinh Mão niên hiệu Xương Phù thứ 10 (1388) điền chủ học chi hầu Nguyễn Chiêu và vợ là Nguyễn Thị Sửu tên tự Công Tín cung tiến khánh đá tòa tam bảo).
Ô số 4 mặt trước bệ đá ghi: “Sử đài điền ngự thư hà chính thư Nguyễn Nạp tự viết Đạo Cư Sĩ cộng tạo ban thạch hoàng tòa cư tam bảo” (Dịch: Sử đài điền ngự thư hà chính thư tên là Nguyễn Nạp tự là Đạo Cư Sĩ cùng cung tiến tòa đá tam bảo vào chùa).
Các cổ vật quý giá khác
Ngoài bệ đá hoa sen, chùa Phổ Quang còn lưu giữ được hơn 30 pho tượng chất liệu gỗ và thổ, được bài trí trên bệ xây. Các pho tượng này mang đậm phong cách nghệ thuật truyền thống, thể hiện sự tinh xảo trong điêu khắc và tạo hình.
Có thể bạn quan tâm: 10 Lý Do Nên Ghé Nhà Hàng Hải Sản Biển Ngọc – Trải Nghiệm Ẩm Thực Biển Đỉnh Cao
Bên cạnh đó, ngôi chùa còn có hai tấm bia đá được khắc vào các năm 1628 và 1634. Tấm bia năm 1628 cho biết chùa là ngôi cổ tự danh lam bị hư hỏng, nên vào năm 1626, các vị Tín quan, Phú Xuyên hầu Nguyễn Hiếu Dũng, Sĩ Phủ Nguyễn Văn Vị cùng khoảng 70 vị hội chủ hưng công tổ chức trùng tu các tòa thượng điện, thiêu hương, tiền đường, hậu đường, tam quan…
Tấm bia năm 1634, có khắc bài thơ Đường luật 8 câu của Phạm Sư Mạnh năm 1377 nói việc đi kinh lý ở vùng này. Đây là những hiện vật quý giá, góp phần làm nên giá trị lịch sử và văn hóa của ngôi chùa.
Lễ hội và các hoạt động văn hóa
Chùa Phổ Quang có bốn ngày lễ chính trong năm:
-
Rằm tháng Giêng: Đây là dịp lễ đầu tiên trong năm, thu hút đông đảo bà con trong vùng và du khách thập phương về dâng hương, cầu nguyện cho một năm mới an lành, may mắn.
-
Ngày 8/4 (lễ tắm Phật): Đây là một trong những lễ hội quan trọng nhất trong năm của Phật giáo, kỷ niệm ngày Phật đản sinh. Vào ngày này, các phật tử và người dân sẽ tổ chức lễ tắm Phật, cầu nguyện cho sự thanh tịnh, an lạc.
-
Rằm tháng 7 (lễ xóa tội vong nhân): Đây là dịp lễ cầu siêu cho các vong linh, thể hiện lòng hiếu thảo và sự quan tâm đến những người đã khuất.
-
Ngày 8/12 âm lịch: Đây là dịp lễ cuối cùng trong năm, là thời điểm để mọi người dâng hương, cầu nguyện cho một năm mới an lành, hạnh phúc.
Ngoài các lễ hội chính, chùa Phổ Quang còn là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng truyền thống khác như: Lễ hội đình làng, lễ hội cầu mùa, lễ hội cầu an… Các hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.
Giá trị lịch sử và văn hóa
Chùa Phổ Quang không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động tôn giáo lành mạnh, hướng thiện mà còn là niềm vinh dự, tự hào của người dân xã Xuân Lũng. Nơi đây đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1980.
Điều này càng khẳng định giá trị to lớn của ngôi chùa về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và trong cả đời sống tâm linh của nhân dân. Chùa Phổ Quang là một minh chứng sống động cho sự phát triển của Phật giáo tại Việt Nam, đồng thời là nơi lưu giữ những giá trị nghệ thuật, kiến trúc độc đáo của thời Trần.
Vụ cháy năm 2021 và công tác phục hồi
Vào khoảng 10h sáng ngày 23/10/2021, một vụ cháy lớn đã xảy ra tại chùa Phổ Quang, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản. Cơ quan chức năng xác định không có thiệt hại về người, tuy nhiên thiệt hại về tài sản ước tính tới 25 tỉ đồng.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Chữ Chúc Mừng Sinh Nhật Đẹp Nhất Định Phải Thử
Vụ cháy đã phá hủy toàn bộ phần gỗ, mái ngói âm, hệ thống điện bị cháy hỏng, các pho tượng bằng đất và bằng gỗ trong ngôi Tam Bảo bị nhiệt tác động hư hại. Đây là một tổn thất lớn đối với di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia này.
Sau vụ cháy, các cơ quan chức năng đã nhanh chóng vào cuộc, tiến hành điều tra, làm rõ nguyên nhân và lên kế hoạch phục hồi, tu bổ chùa Phổ Quang. Công tác phục hồi được thực hiện một cách cẩn trọng, đảm bảo giữ gìn các giá trị lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật của ngôi chùa.
Hướng dẫn tham quan chùa Phổ Quang
1. Thời gian tham quan
Chùa Phổ Quang mở cửa quanh năm, tuy nhiên thời điểm lý tưởng nhất để tham quan là vào các dịp lễ hội, đặc biệt là Rằm tháng Giêng và lễ tắm Phật (8/4). Vào những thời điểm này, du khách sẽ có cơ hội tham gia vào các hoạt động lễ hội truyền thống, cảm nhận được không khí linh thiêng và trang nghiêm của ngôi chùa.
2. Cách di chuyển
Từ trung tâm thành phố Việt Trì, du khách có thể di chuyển đến chùa Phổ Quang bằng xe máy hoặc ô tô theo các hướng sau:
- Hướng 1: Theo quốc lộ 21B đi về hướng huyện Lâm Thao, đến ngã ba Xuân Lũng rẽ trái, đi thêm khoảng 2km là đến chùa.
- Hướng 2: Theo đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai, xuống nút giao IC12, đi theo hướng quốc lộ 32C về hướng huyện Lâm Thao, đến ngã ba Xuân Lũng rẽ trái, đi thêm khoảng 2km là đến chùa.
3. Lưu ý khi tham quan
- Khi tham quan chùa, du khách nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự.
- Không nói chuyện lớn tiếng, giữ gìn vệ sinh chung.
- Tuân thủ các quy định của nhà chùa, không sờ mó, chụp ảnh các hiện vật cổ khi chưa được phép.
- Tham quan một cách tôn trọng, tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc và giá trị văn hóa của ngôi chùa.
Kết luận
Chùa Phổ Quang (Xuân Lũng) là một di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, là nơi giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa tín ngưỡng tôn giáo và giá trị văn hóa lịch sử. Với kiến trúc độc đáo, bệ đá hoa sen quý giá được công nhận là Bảo vật Quốc gia, cùng với các lễ hội truyền thống, chùa Phổ Quang là điểm đến không thể bỏ lỡ cho những ai muốn tìm hiểu về di sản văn hóa và tâm linh của vùng đất Tổ.
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về chùa Phổ Quang. Nếu có dịp đến Phú Thọ, đừng quên ghé thăm ngôi chùa cổ kính này để cảm nhận được không khí linh thiêng, trang nghiêm và tìm hiểu về những giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo mà nó mang lại.
Để khám phá thêm nhiều điểm đến hấp dẫn và thông tin du lịch hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết trên eb5investors.vn.