Quảng Ngãi – một vùng đất giàu truyền thống cách mạng, không chỉ nổi tiếng với những bãi biển hoang sơ, những hòn đảo xanh biếc mà còn là nơi lưu giữ hàng trăm di tích lịch sử – văn hóa giá trị. Từ những chiến trường khốc liệt của thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đến những dấu tích văn hóa Sa Huỳnh cổ xưa, hay những thắng cảnh gắn liền với đời sống tâm linh, mỗi di tích ở đây đều là một trang sử sống động. Tuy nhiên, trong dòng chảy của thời gian, nhiều di tích đang phải đối mặt với nguy cơ xuống cấp, xâm hại, khiến việc bảo tồn và phát huy giá trị của chúng trở thành một bài toán nan giải.
Có thể bạn quan tâm: Số Điện Thoại Nhà Xe Loan Phượng Quy Nhơn: Hướng Dẫn Tra Cứu Và Các Lựa Chọn Thay Thế
Những Dấu Ấn Kháng Chiến: Quần Thể Di tích Chiến Thắng Vạn Tường
Vị trí và Ý Nghĩa Lịch Sử
Quần thể di tích Chiến thắng Vạn Tường tọa lạc tại xã Bình Hòa, huyện Bình Sơn, được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1982. Đây là nơi ghi dấu một trong những chiến thắng vang dội đầu tiên của quân và dân ta trên chiến trường miền Nam, mở ra thời kỳ đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ. Quần thể này không phải là một điểm duy nhất, mà là một hệ thống các vị trí chiến đấu trải dài trên một địa hình hiểm trở, bao gồm:
- Đồi đất đỏ Ngọc Hương: Một trong những cứ điểm then chốt, nơi diễn ra những trận đánh ác liệt.
- Chiến hào thép Lộc Tự: Nơi bộ đội ta đã sử dụng chiến thuật linh hoạt, “đánh gần, đánh chắc” để tiêu diệt nhiều xe tăng và bộ binh địch.
- Đồi tranh Ngọc Hương: Một vị trí phòng ngự quan trọng.
- Ngã ba xóm Chuối (xã Bình Hòa): Địa điểm giao thông chiến lược.
- Đồi bằng, bãi biển An Cường, bãi biển Phước Thiện, Sở chỉ huy Trung đoàn 1 Quân giải phóng (xã Bình Hải): Các vị trí hỗ trợ, tiếp tế và chỉ huy.
Những Dấu Tích Còn Lại và Thực Trạng Báo Động
Điểm nhấn đặc biệt tại đây là điểm di tích chiến hào thép Lộc Tự (xóm Lộc Tự Đông, Thôn 3, xã Bình Hòa). Nơi đây vẫn còn nguyên vẹn xác một chiếc xe tăng M41 của Mỹ, nằm sừng sững bên cạnh chiến hào do bộ đội ta đào để chiến đấu. Xác xe tăng này là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh “lấy nhỏ thắng lớn”, “lấy ít địch nhiều” của quân dân ta.
Thế nhưng, điều khiến nhiều người không khỏi xót xa là tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của nhiều hạng mục trong quần thể di tích. Tại chiến hào thép Lộc Tự, xác xe tăng đã hoen gỉ, các bộ phận bị đứt, gãy do thời gian và tác động của thời tiết. Khu di tích bị bao phủ bởi rác thải, tường rào phủ đầy rêu mốc. Tại khu đồi tranh Ngọc Hương, cây cỏ mọc um tùm, bít cả lối vào khu vực dựng bia ghi lại nội dung và sự kiện lịch sử.
Ông Lê Cát (70 tuổi), một người dân sống ngay tại mảnh đất lịch sử này, chia sẻ: “Nếu cơ quan chức năng không kịp thời duy tu, sửa chữa, bảo vệ, e rằng chỉ ít năm nữa, các hiện vật tại đây sẽ hoàn toàn biến mất”. Đây là nỗi lo lắng chung của rất nhiều người dân địa phương và những ai trân trọng lịch sử.
Những Nỗ lực và Kỳ vọng
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Quán Ăn Ngon Ở Đồ Sơn Hải Phòng: Hải Sản Tươi Rói, Giá Hợp Lý
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bình Sơn, ông Phạm Quang Sự, nguyên nhân chính dẫn đến sự xuống cấp là do điều kiện thời tiết khắc nghiệt (nắng nóng, mưa nhiều, nước lũ ngập úng) khiến ẩm mốc, mối mọt, xói lở diễn ra nhanh chóng. Ông Sự cũng cho biết, huyện đã xây dựng đề án trùng tu, tôn tạo các di tích trên địa bàn và dự kiến sẽ thực hiện trong giai đoạn từ nay đến năm 2025. Đây là một tín hiệu đáng mừng, nhưng vẫn cần sự quan tâm, đầu tư mạnh mẽ hơn nữa từ các cấp chính quyền và sự chung tay của toàn xã hội.
Những Dấu Tích Văn Hóa Cổ Xưa: Núi Phú Thọ – Từ Thắng Cảnh Đến Nghĩa Địa
Vẻ Đẹp Thiên Nhiên và Giá Trị Văn Hóa
Núi Phú Thọ (còn gọi là núi Đá, núi Thạch Sơn) nằm ở xã Nghĩa Phú, thành phố Quảng Ngãi, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Quốc gia vào năm 1993. Đây không chỉ là một thắng cảnh đẹp với những khối đá granite xám kỳ vĩ, mà còn là nơi lưu giữ nhiều dấu tích văn hóa lịch sử.
Nơi đây có nhiều khối đá granite với kích cỡ và hình dạng khác nhau, tạo nên những hình thù kỳ lạ. Đặc biệt, có một hang tự nhiên với hai khối đá dựng lên làm trụ, đỡ một tảng đá lớn nhô ra phía trước trông tựa mái hiên – một cảnh quan thiên nhiên độc đáo. Trên núi còn có phế tích thành Bàn Cờ do người Chăm xây dựng vào khoảng thế kỷ IX – X, cùng với dấu tích của một tháp Chăm (nay đã bị phá, chỉ còn ngổn ngang gạch vỡ).
Bi kịch: Thắng Cảnh Bị Biến Thành Nghĩa Địa
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, núi Phú Thọ đang trải qua một bi kịch: từ một thắng cảnh xanh mát, nơi thu hút du khách và người dân địa phương đến tham quan, vui chơi, trải nghiệm cảm giác ngắm nhìn trời mây, biển cả bao la, nơi đây đang dần bị biến thành một nghĩa địa.
Anh Đinh Duy Sum (xã Nghĩa Phú) kể lại: “Trước đây, núi Phú Thọ rất nhộn nhịp, đặc biệt là dịp Tết Nguyên đán và ngày 5/5 (âm lịch). Nhưng khoảng 10 năm nay, những di tích trên núi dần hư hỏng, xuống cấp do không được bảo vệ, sửa chữa. Không những vậy, người dân còn “phân lô” bán đất để xây dựng mồ mả nên khu vực này ngày càng hoang vắng, u ám”.
Có thể bạn quan tâm: Lịch Nghỉ Tết Nghệ An 2024: Thông Tin Chi Tiết Dành Cho Học Sinh, Sinh Viên Và Người Lao Động
Cảnh tượng những cây dại mọc um tùm, các bia tự, vết tích thời xưa trên núi đã hư hỏng và có nguy cơ biến mất, khiến cho nhiều người không khỏi xót xa. Việc biến một di tích Quốc gia thành nghĩa địa không chỉ là sự xâm hại về mặt vật chất, mà còn là sự xâm hại về mặt tinh thần, làm mất đi giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan của địa phương.
Con Số Biết Nói: Thực Trạng Bảo Tồn Di Tích Quảng Ngãi
Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, đến ngày 30/8/2022, toàn tỉnh có 254 di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh. Trong đó có:
- 1 di tích Quốc gia đặc biệt
- 32 di tích cấp Quốc gia
- 153 di tích cấp tỉnh
- 69 di tích có Quyết định bảo vệ và đăng ký bảo vệ
Những Thách Thức Đặt Ra
Tuy nhiên, con số thống kê cũng cho thấy nhiều điều đáng lo ngại:
- Chỉ có 98/254 di tích được cắm mốc giới, nghĩa là phần lớn các di tích chưa có ranh giới rõ ràng, dễ bị lấn chiếm.
- Chỉ có 41/254 di tích được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, điều này khiến việc quản lý, bảo vệ trở nên khó khăn.
- Khoảng 50/254 di tích bị lấn chiếm, xâm hại, trong đó có cả những di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia và Quốc gia đặc biệt.
Nguyên Nhân Của Sự Xuống Cấp
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, ông Nguyễn Tiến Dũng, chỉ ra một số nguyên nhân chính:
- Điều kiện địa lý: Nhiều di tích nằm rải rác, phân bố ở vùng sâu, vùng xa, đường giao thông đi lại khó khăn, nên chưa tạo được sự liên kết để phát triển hiệu quả cho các tuyến tham quan du lịch.
- Thiếu kinh phí: Kinh phí đầu tư cho trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích còn hạn chế, chưa tương xứng với quy mô của di tích quốc gia đặc biệt hoặc di tích quốc gia. Từ năm 2018 đến nay, hàng năm ngân sách cấp tỉnh bố trí từ 1,5 – 3 tỷ đồng để thực hiện trùng tu, tôn tạo, bảo quản định kỳ các di tích có nguy cơ xuống cấp và bị hủy hoại. Con số này là quá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế.
- Thiếu dự án đầu tư lớn: Hiện nay, địa phương chưa có dự án đầu tư lớn về du lịch gắn với di tích, vì đầu tư cho du lịch gắn với di tích phải qua nhiều thủ tục quản lý nhà nước, rủi ro cao, chậm thu hồi vốn, không hút được các nhà đầu tư.
Hướng Đi Nào Cho Việc Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Tích?
Quy Hoạch Và Bảo Quản
Có thể bạn quan tâm: Khu Du Lịch Ba Hồ Nha Trang: Kinh Nghiệm A-z Từ Di Chuyển Đến Ăn Chơi
Thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi sẽ tiến hành đánh giá lại một số di tích quan trọng như Khu Văn hóa Sa Huỳnh, Lý Sơn, Di tích Quốc gia đặc biệt Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ… để quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích. Việc này sẽ làm cơ sở cho việc định hướng phát triển lâu dài cũng như kêu gọi các nhà đầu tư gắn với phát triển du lịch.
Phát Triển Du Lịch Gắn Với Di Tích
Sở cũng đang nghiên cứu, đánh giá tiềm năng các di tích, di sản của tỉnh để xây dựng các tuyến du lịch theo từng loại hình, tạo được đặc trưng riêng của Quảng Ngãi, với các dòng sản phẩm chủ đạo như:
- Du lịch biển, đảo: Kết hợp tham quan các di tích lịch sử trên các hòn đảo (như đảo Lý Sơn) với nghỉ dưỡng, tắm biển.
- Du lịch sinh thái: Kết hợp tham quan các di tích trong các khu vực có cảnh quan thiên nhiên đẹp, hệ sinh thái phong phú.
- Du lịch văn hóa: Tập trung vào các di tích lịch sử, văn hóa Sa Huỳnh, các di tích cách mạng…
Kêu Gọi Sự Chung Tay
Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không thể chỉ là trách nhiệm của một vài cơ quan chức năng. Đây là nhiệm vụ của toàn xã hội. Mỗi người dân Quảng Ngãi, mỗi du khách khi đến với mảnh đất này, cần có ý thức giữ gìn, bảo vệ những di tích lịch sử – văn hóa. Các doanh nghiệp, các nhà đầu tư cũng cần quan tâm hơn đến các dự án phát triển du lịch gắn với bảo tồn di tích, vừa mang lại lợi ích kinh tế, vừa góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử cho các thế hệ mai sau.
Kết Luận
Quảng Ngãi – mảnh đất “địa linh nhân kiệt” – đang sở hữu một kho tàng di tích lịch sử – văn hóa vô cùng phong phú và quý giá. Mỗi di tích là một trang sử sống động, là niềm tự hào, là nơi giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ. Tuy nhiên, trong dòng chảy của thời gian, nhiều di tích đang phải đối mặt với nguy cơ xuống cấp, xâm hại. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích là một nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự quan tâm, đầu tư mạnh mẽ từ các cấp chính quyền, sự chung tay của toàn xã hội và một chiến lược phát triển du lịch bền vững, gắn liền với bảo tồn di sản. Chỉ khi đó, những dấu ấn lịch sử của Quảng Ngãi mới thực sự được gìn giữ, phát huy và trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Để tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác, mời bạn ghé thăm eb5investors.vn.