Chùa Tĩnh Lự, một danh lam cổ tự nổi tiếng xứ Kinh Bắc, tọa lạc trên núi Yên Sơn thuộc dãy núi Thiên Thai, cách huyện Gia Bình khoảng 5 dặm về phía tây bắc. Ngôi chùa không chỉ là nơi tu hành của các thiền tăng mà còn là một trong những điểm đến tâm linh có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc biệt quan trọng ở vùng đất Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh.
Có thể bạn quan tâm: Có Được Mang Sầu Riêng Lên Máy Bay Vietjet, Vietnam Airlines, Jetstar Không?
Hành trình lịch sử dựng xây và tái sinh
Chùa Tĩnh Lự được xây dựng vào thế kỷ XVII, theo lệnh của chúa Trịnh, giao cho Đô đốc gia Quận công Nguyễn Công Hiệp, một nhân vật có uy tín và thế lực thời bấy giờ người làng Đại Bái, tiến hành việc xây dựng. Qua các ghi chép trong sách “Đại Nam nhất thống chí”, núi Thiên Thai (cũng gọi là núi Đông Cứu) đã được mô tả như một địa thế sừng sững, đất đá lởm chởm, bên cạnh có nhiều ngọn núi nhỏ bao quanh, chân núi sát sông, trên núi có chùa, là một thắng cảnh bậc nhất.
Thời kỳ hoàng kim
Trong những năm tháng huy hoàng, chùa Tĩnh Lự đã trải qua nhiều lần trùng tu, mở rộng, trở thành một trung tâm Phật giáo quan trọng của vùng Kinh Bắc. Nơi đây không chỉ là chốn tu hành thanh tịnh mà còn là nơi hội tụ tinh hoa nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc đá với những công trình mang đậm dấu ấn thời Lê Trung Hưng.
Biến cố và sự tái sinh
Trong chiến dịch “tiêu thổ kháng chiến”, ngôi chùa cổ đã bị phá hủy hoàn toàn. Tuy nhiên, tinh thần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của người dân địa phương vẫn luôn vẹn nguyên. Năm 1995, nhân dân trong vùng đã dựng tạm một ngôi chùa nhỏ trên nền xưa đất cũ của chùa Tĩnh Lự, thể hiện một tình cảm gắn bó sâu sắc với di sản văn hóa của quê hương.
Tấm bia đá – Bằng chứng lịch sử về chùa Tĩnh Lự
Có thể bạn quan tâm: Lời Chúc 20/10 Cho Mẹ Vợ Hay Nhất, Ý Nghĩa Và Chân Thành Nhất
Tấm bia đá “Tĩnh Lự thiền tự bi” hiện còn bảo tồn tại chùa là hiện vật quý giá, chứa đựng nhiều thông tin lịch sử và nghệ thuật đặc sắc. Tấm bia có kích thước rất lớn (cao 1,72m, rộng 1,2m, dày 0,17m), niên đại được ghi rõ là “Phúc Thái vạn vạn niên chi lục trọng thu tiết cốc nhật” (1648).
Nội dung văn bia – Hành trình tu hành và dựng chùa
Văn bia ghi chép về hành trình tu hành của một vị thiền tăng có danh tiếng tên là Long Khánh. Ngài đã tu hành trải bốn phương, đắc đạo rồi về ở đây trụ trì, tu tạo, bồi bổ thêm mà có chùa này. Từ đó lấy tên chùa là Long Khánh. Tấm bia cũng mô tả cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của núi Đông Cứu, với mạch lại từ hướng Càn, đột khởi núi cao giữa đất bằng tạo trên đỉnh núi, hai bên tả hữu núi non liền kề làm nên cái thế Rồng ấp hổ chầu, dòng Thiên Đức uốn quanh thành hình Chu tước, bốn bề đầm hồ ăm ắp làm huyền vũ, thật là một nơi thắng cảnh bậc nhất.
Trang trí chạm khắc – Tác phẩm điêu khắc đá tuyệt mỹ
Phần trán bia cao 0,24m, được chạm nổi một hình mặt trời tỏa sáng sang hai bên, bay xung quanh là những cụm mây lơ lửng cùng với những nét mác mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng. Hai bên hồi của bia đá đều được trang trí đề tài theo điển tích, với nét chạm to khỏe, phóng khoáng, song cũng hết sức nhẹ nhàng bay bổng.
Bức chạm bên hồi trái
Có đầu đề là “Y Doãn canh nội sần-Sứ Thần triệu phó quân”. Phía trên là hình ảnh rồng mẹ và rồng con đang trong tư thế bay lượn quấn quýt âu yếm bên nhau trong những đám mây cuồn cuộn bay. Phía dưới là hình ảnh một ông già tóc dài búi tó, râu dài ba chỏm, ngồi xếp bằng trên tảng đá dưới gốc cây tùng, hai tà áo phanh ra để hở cả bụng, quần thụng rộng dài, trên đùi phải có một nậm rượu, tay trái để trên đùi, tay phải gối cao, dưới bệ có một con trâu đang nằm đưa chân trái phía sau lên gãi tai, đằng sau con trâu là chiếc cày. Đằng trước ông già có ba viên quan gồm một người quỳ lạy ông già và hai người đứng đằng sau chầu trực cầu cạnh.
Bức chạm ở hồi bên phải
Có đầu đề là “Văn Vương cầu hiền-Vũ Cát tiến tửu”: Phần trên cũng chạm rồng mẹ và rồng con quấn quýt âu yếm nhau trong những đám mây cuồn cuộn. Phần dưới là hình ảnh một cụ già cũng ngồi tựa dưới gốc cây tùng, phong thái ung dung nhàn hạ, mình cởi trần bụng phệ, mặc quần dài, tóc chải mượt búi đằng sau, râu ba chỏm dài, chân đi hài, ngồi xếp chân chữ ngũ, tay phải để trước ngực, tay trái để trên đùi. Bên cạnh phía trái có một phụ nữ ngồi hầu đang quạt, mặc yếm hở vai. Bên cạnh phía phải có một viên quan hầu bê một khay nước trên có một bộ chén rượu. Phía trước mặt cụ già là một viên quan mặc áo bố tử, đội mũ cánh chuồn, đang trong tư thế quỳ lạy, hai tay chắp lại lồng trong ống tay áo thụng. Phía ngoài là một tên lính đứng giữ ngựa mặt nghiêm trang, tay trái để trần và kẹp kiếm ở nách, tay phải giơ lọng. Dưới chân ngựa là những lớp đất gập ghềnh và phía sau là những lớp sóng của sông nước.
Mặt sau của bia – Danh sách công đức
Có thể bạn quan tâm: Hình Ảnh Quảng Trường Lâm Viên Đà Lạt: Góc Check-in Nổi Tiếng Và Những Góc Khuất Đáng Suy Ngẫm
Mặt sau của bia có tên: “Công đức tín chủ”, niên đại ghi rõ “Tuế thứ Mậu Tý niên bát nguyệt nhị thập bát nhật” (ngày 28 tháng 8 năm Mậu Tý-tức 1648). Nội dung ghi tên những người công đức tiền của để trùng tu chùa. Số người phát tâm công đức rất đông và đủ các tầng lớp như: nhà chúa, cung phi, cung tần, quan to, danh sĩ, sinh đồ, tăng ni, sãi vãi bản chùa và các thiện nam tín nữ với số tiền của lên tới 638 lạng bạc nén, hàng trăm quan tiền, hàng trăm kiện gỗ…
Giá trị văn hóa và nghệ thuật
Chùa Tĩnh Lự không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một kho tàng nghệ thuật với những giá trị nổi bật về kiến trúc, điêu khắc đá và hội họa. Tấm bia đá cổ của chùa là một tác phẩm điêu khắc đá tuyệt mỹ, thể hiện trình độ tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân thời Lê Trung Hưng.
Kiến trúc
Chùa Tĩnh Lự được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, với rường cột vững vàng, mái ngói vẩy cá ngoạn mục mầu hồng quỳ hài hòa cùng quang âm tuế nguyệt, dịu dàng cùng gió xuân ấm áp, làm nên vẻ huyền diệu, cửa thiền báo hiệu dấu xưa, đổi thay hưng thịnh.
Điêu khắc
Tấm bia đá “Tĩnh Lự thiền tự bi” là một tác phẩm điêu khắc đá tuyệt mỹ, với những hình ảnh rồng mẹ và rồng con quấn quýt âu yếm nhau trong những đám mây cuồn cuộn, cùng với những hình ảnh con người, động vật trong các điển tích văn hóa truyền thống.
Hội họa
Có thể bạn quan tâm: Vị Trí Địa Lý Và Điều Kiện Thiên Nhiên Của Ấn Độ: Bản Đồ Tự Nhiên Cực Lớn
Các bức họa trên tường chùa, dù đã bị mất mát do chiến tranh, nhưng vẫn còn lưu lại những dấu ấn về nghệ thuật hội họa truyền thống, với những hình ảnh Phật, Bồ Tát, các vị La Hán, cùng với các cảnh vật thiên nhiên, núi non, sông nước.
Bảo tồn và phát huy giá trị di tích
Với những giá trị lớn về lịch sử, văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật… mà tấm bia chùa Tĩnh Lự đã được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử-văn hóa Quyết định số 282/QĐ-CT ngày 18-3-2002. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích là một nhiệm vụ quan trọng, không chỉ đối với chính quyền địa phương mà còn đối với cộng đồng cư dân trong vùng.
Các biện pháp bảo tồn
- Bảo vệ hiện vật: Tấm bia đá cổ cần được bảo vệ khỏi các tác động của thời tiết, môi trường, và con người. Cần xây dựng một mái che, hoặc đặt trong một không gian kín, có hệ thống điều hòa nhiệt độ và độ ẩm phù hợp.
- Nghiên cứu và phục chế: Cần tiến hành các nghiên cứu chuyên sâu về kiến trúc, điêu khắc, hội họa của chùa, để có thể phục chế, tái tạo các công trình, hiện vật đã bị mất mát.
- Quy hoạch khu vực: Cần có quy hoạch tổng thể cho khu vực chùa Tĩnh Lự, bao gồm việc xây dựng các công trình phụ trợ, cảnh quan, đường đi, bãi đỗ xe, khu dịch vụ, khu vui chơi giải trí, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham quan, du lịch, đồng thời bảo vệ môi trường, cảnh quan tự nhiên.
Các biện pháp phát huy
- Tuyên truyền, giáo dục: Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của chùa Tĩnh Lự, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức bảo vệ di tích của người dân trong vùng và du khách.
- Tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội: Cần tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống, nhằm tái hiện, gìn giữ các giá trị văn hóa, tín ngưỡng của vùng đất Gia Bình.
- Phát triển du lịch: Cần khai thác tiềm năng du lịch của chùa Tĩnh Lự, kết hợp với các di tích, danh thắng khác trong vùng, nhằm tạo ra các tour, tuyến du lịch hấp dẫn, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Lời kết
Chùa Tĩnh Lự là một di tích lịch sử, văn hóa, nghệ thuật đặc biệt quan trọng ở vùng đất Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Dù cho thời gian và chiến tranh đã làm mất mát nhiều công trình, hiện vật, nhưng tinh thần bảo tồn, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của người dân địa phương vẫn luôn vẹn nguyên. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích là một nhiệm vụ quan trọng, không chỉ đối với chính quyền địa phương mà còn đối với cộng đồng cư dân trong vùng, nhằm góp phần bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc, đồng thời góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác tại eb5investors.vn.