Tử Cấm Thành là một trong những công trình kiến trúc cổ đại vĩ đại và nổi tiếng nhất thế giới. Nằm ở trung tâm thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc, Tử Cấm Thành từng là hoàng cung của các triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Trung Hoa. Với quy mô đồ sộ, kiến trúc tinh xảo và giá trị văn hóa, lịch sử to lớn, Tử Cấm Thành không chỉ là biểu tượng của Bắc Kinh mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc Trung Hoa. Câu hỏi “Tử Cấm Thành được xây dựng dưới triều đại nào?” là một trong những thắc mắc phổ biến của du khách và những người yêu thích lịch sử. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn câu trả lời chính xác và toàn diện về lịch sử hình thành của Tử Cấm Thành.
Có thể bạn quan tâm: Hải Thượng Lãn Ông Hà Tĩnh: Hành Trình Khám Phá Danh Y Và Di Tích Lịch Sử
Tóm tắt lịch sử xây dựng Tử Cấm Thành
Tử Cấm Thành được xây dựng dưới triều đại nhà Minh. Cụ thể, quá trình xây dựng bắt đầu vào năm 1406 dưới thời vua Minh Thành Tổ (Chu Đệ) và hoàn thành vào năm 1420. Tử Cấm Thành là trung tâm của Hoàng thành (còn gọi là Đại Nội) trong Kinh thành Bắc Kinh, được xây dựng để làm nơi ở và làm việc cho hoàng đế cùng gia đình, triều đình. Sau khi hoàn thành, Tử Cấm Thành đã trở thành hoàng cung của 24 vị hoàng đế, trải qua hai triều đại lớn là Minh (1420-1644) và Thanh (1644-1912), trong suốt hơn 500 năm lịch sử.
Câu chuyện lịch sử về việc xây dựng Tử Cấm Thành
Bối cảnh lịch sử: Từ Nam Kinh đến Bắc Kinh
Trước khi Tử Cấm Thành được xây dựng ở Bắc Kinh, triều đại nhà Minh đã có hoàng cung đặt tại Nam Kinh. Nhà Minh được thành lập vào năm 1368 khi Chu Nguyên Chương (Minh Thái Tổ) lật đổ triều đại nhà Nguyên. Ông chọn Nam Kinh làm kinh đô và cho xây dựng hoàng cung tại đây. Tuy nhiên, vào năm 1398, Minh Thái Tổ băng hà. Người kế vị là cháu trai của ông, Chu Doãn Văn (Minh Huệ Đế), lên ngôi.
Chu Đệ, con trai thứ tư của Minh Thái Tổ, là một vị vương gia có quyền lực lớn, được phong làm Yên vương và trấn giữ ở Bắc Kinh (lúc đó gọi là Bắc Bình). Ông cảm thấy quyền lực của mình bị đe dọa bởi triều đình ở Nam Kinh dưới sự cai trị của Minh Huệ Đế, người đã thực hiện chính sách “Cắt bỏ chư hầu” nhằm giảm bớt quyền lực của các vương gia. Điều này dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài từ năm 1399 đến năm 1402, được gọi là “Tĩnh Nan chi biến” (Biến loạn Tĩnh Nan).
Chu Đệ, với lực lượng quân sự hùng mạnh và sự ủng hộ của nhiều tướng lĩnh, đã giành chiến thắng. Năm 1402, ông chiếm được Nam Kinh, và Minh Huệ Đế biến mất trong một trận hỏa hoạn tại hoàng cung. Chu Đệ lên ngôi, trở thành Minh Thành Tổ (hay còn gọi là Vĩnh Lạc Đế).
Quyết định dời đô và chọn địa điểm xây dựng
Sau khi lên ngôi, Minh Thành Tổ có một quyết định lớn: dời đô từ Nam Kinh về Bắc Kinh. Có nhiều lý do cho quyết định này:
- Bắc Kinh là căn cứ quyền lực của ông: Là Yên vương, Bắc Kinh là nơi ông xây dựng lực lượng và giành chiến thắng. Đây là nơi ông cảm thấy an toàn và có thể kiểm soát tốt nhất.
- Vị trí chiến lược: Bắc Kinh nằm ở phía bắc Trung Hoa, gần biên giới với các dân tộc du mục (Mông Cổ, Nữ Chân). Việc đặt kinh đô ở đây giúp triều đình dễ dàng kiểm soát và phòng thủ biên giới phía bắc.
- Tâm lý chính trị: Việc ở lại Nam Kinh, nơi có nhiều phe phái trung thành với Minh Huệ Đế, có thể khiến ông cảm thấy bất an.
Sau khi quyết định dời đô, Minh Thành Tổ chọn khu vực trung tâm của Bắc Kinh để xây dựng hoàng cung mới. Đây là một khu vực rộng lớn, từng là nơi đặt hoàng cung của các triều đại trước như Nguyên (thời Mông Cổ) và Kim (thời Nữ Chân). Việc chọn địa điểm này có ý nghĩa tượng trưng: nối tiếp truyền thống hoàng quyền, thể hiện tính kế thừa và chính danh của triều đại mới.
Quá trình xây dựng: Quy mô và kỹ thuật
Có thể bạn quan tâm: Xe Hà Tuấn Mỹ Đình Chiêm Hóa: Dịch Vụ Vận Tải Uy Tín Trên Tuyến Đường Miền Núi
Việc xây dựng Tử Cấm Thành là một công trình khổng lồ về quy mô, nhân lực và kỹ thuật.
- Thời gian: Xây dựng bắt đầu vào năm 1406 và hoàn thành vào năm 1420. Một số công trình phụ trợ và tu sửa vẫn tiếp tục trong những năm sau đó.
- Nhân lực: Để thực hiện công trình này, triều đình đã huy động một lực lượng lao động khổng lồ, ước tính lên tới hàng triệu người. Bao gồm thợ thủ công lành nghề, thợ xây, thợ mộc, thợ chạm khắc, thợ sơn, và hàng nghìn người lao động phổ thông.
- Vật liệu: Các vật liệu được chọn lọc kỹ lưỡng và vận chuyển từ khắp nơi trên lãnh thổ Trung Hoa:
- Gỗ: Gỗ lim (kim絲楠木), gỗ tùng, gỗ bách được khai thác từ các khu rừng ở Tứ Xuyên, Hồ Nam, Quảng Tây, Vân Nam…
- Gạch: Gạch ngói được sản xuất tại các xưởng gạch đặc biệt ở Tô Châu và các khu vực lân cận.
- Đá: Đá cẩm thạch, đá xanh được khai thác từ các mỏ ở Hà Bắc, Sơn Đông.
- Vôi vữa: Được sản xuất từ các lò vôi chuyên dụng.
- Thiết kế: Công trình được thiết kế dưới sự giám sát của các kiến trúc sư hàng đầu thời bấy giờ, dựa trên các nguyên tắc của phong thủy và lý thuyết kiến trúc hoàng gia Trung Hoa. Tử Cấm Thành được xây dựng theo hình chữ nhật, với trục chính chạy từ Nam ra Bắc, thể hiện sự tôn kính đối với trời đất và hoàng đế.
Ý nghĩa của cái tên “Tử Cấm Thành”
Tên gọi “Tử Cấm Thành” (紫禁城) có nguồn gốc từ thiên văn học và triết học Trung Hoa:
- Tử (紫): Nghĩa là màu tím. Trong thiên văn học cổ đại Trung Hoa, khu vực trung tâm của bầu trời, nơi ngôi sao Bắc Cực (Bắc Đẩu) tọa lạc, được gọi là Tử Vi Viên (紫微垣). Đây là khu vực thiêng liêng, nơi ở của Thái Tử (hoàng đế trên trời).
- Cấm (禁): Nghĩa là cấm đoán, cấm vào. Đây là khu vực cấm kỵ, chỉ có hoàng đế, hoàng tộc và các quan lại được phép ra vào.
- Thành (城): Nghĩa là thành phố, thành quách.
Do đó, “Tử Cấm Thành” có thể hiểu là “Thành phố cấm của sao Tử Vi” hay “Hoàng cung thiêng liêng”, thể hiện vị trí trung tâm quyền lực của hoàng đế, người được coi là “Thiên tử” (con trời) trên trần thế.
Kiến trúc và quy hoạch của Tử Cấm Thành
Quy mô và tổng thể
Tử Cấm Thành có diện tích khoảng 720.000 mét vuông (72 ha), với chiều dài 961 mét (theo hướng Bắc-Nam) và chiều rộng 753 mét (theo hướng Đông-Tây). Toàn bộ khu vực được bao quanh bởi bốn bức tường thành cao 10 mét, dày 8,62 mét ở chân tường. Bốn bức tường này có bốn cổng chính, mỗi cổng nằm ở một hướng:
- Cổng Ngọ Môn (午門): Cổng chính ở hướng Nam, là cổng chính thức để vào hoàng cung.
- Cổng Thần Vũ Môn (神武門): Cổng ở hướng Bắc.
- Cổng Đông Hoa Môn (東華門): Cổng ở hướng Đông.
- Cổng Tây Hoa Môn (西華門): Cổng ở hướng Tây.
Xung quanh Tử Cấm Thành là một con hào (hào thành) rộng 52 mét, sâu 6 mét, được gọi là Kim Thủy Hà (金水河), tạo thành một vòng bảo vệ tự nhiên.
Bố cục không gian: Tiền triều và Hậu cung
Tử Cấm Thành được chia thành hai khu vực chính: Tiền triều (前朝) và Hậu cung (後宮).
-
Tiền triều (前朝): Là khu vực phía Nam, nơi diễn ra các nghi lễ triều chính, tiếp kiến quan lại, tổ chức đại典. Bao gồm ba đại điện chính:
- Đại Cung Điện (太和殿): Còn gọi là Kim Loan Điện, là đại điện lớn nhất và tráng lệ nhất. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ trọng đại như đăng cơ, đại hôn, đại thọ, tiếp kiến sứ thần…
- Trung Hòa Điện (中和殿): Nơi hoàng đế nghỉ ngơi trước khi vào Đại Cung Điện, và để thảo luận các nghi lễ.
- Bảo Hòa Điện (保和殿): Dùng để tổ chức các buổi yến tiệc, tiếp đãi sứ thần, và là nơi thi Đình (kỳ thi cuối cùng của hệ thống khoa cử).
-
Hậu cung (後宮): Là khu vực phía Bắc, nơi ở của hoàng đế, hoàng hậu, các phi tần, cung nữ và thái giám. Bao gồm:
- Cung Càn Thanh (乾清宮): Nơi ở chính của hoàng đế.
- Cung Khôn Ninh (坤寧宮): Nơi ở chính của hoàng hậu.
- Lục Cung (六宮): Là sáu cung điện dành cho các phi tần.
- Ngự Hoa Viên (御花園): Vườn hoa dành cho hoàng gia nghỉ ngơi, thư giãn.
Kiến trúc: Thể hiện uy quyền và đẳng cấp
Kiến trúc của Tử Cấm Thành tuân theo các quy tắc nghiêm ngặt về hình thức, kích thước, màu sắc để thể hiện đẳng cấp và uy quyền:
Có thể bạn quan tâm: Khách Sạn Flower Hill Đà Lạt: Khám Phá Trải Nghiệm Lưu Trú Đẳng Cấp Giữa Lòng Thành Phố Ngàn Hoa
- Mái: Mái ngói được lợp bằng ngói lưu ly màu vàng (hoàng sắc), màu sắc tượng trưng cho hoàng đế. Các công trình phụ trợ có thể dùng ngói màu xanh hoặc đen.
- Cột: Cột gỗ được sơn màu đỏ (đại hồng) hoặc vàng (hoàng kim), tượng trưng cho sự thịnh vượng và quyền lực.
- Trang trí: Các họa tiết trang trí chủ yếu là hình rồng (biểu tượng của hoàng đế), phượng (biểu tượng của hoàng hậu), hoa sen, mây, sóng nước…
- Số lượng: Số lượng các chi tiết kiến trúc (cột, mái, cửa sổ…) thường là các con số chẵn, đặc biệt là 6, 8, 10, tượng trưng cho sự hoàn hảo và vĩnh cửu.
Tử Cấm Thành qua các triều đại
Triều đại nhà Minh (1368-1644)
Tử Cấm Thành được xây dựng và trở thành hoàng cung dưới triều đại nhà Minh. Trong suốt 243 năm, có 14 vị hoàng đế nhà Minh đã sống và cai trị từ Tử Cấm Thành (từ Minh Thành Tổ đến Sùng Trinh Đế). Giai đoạn này đánh dấu sự hưng thịnh và văn hóa rực rỡ của Trung Hoa, với nhiều công trình được xây dựng, tu sửa và mở rộng.
Tuy nhiên, vào cuối triều Minh, đất nước lâm vào tình trạng suy yếu do tham nhũng, nạn đói, và các cuộc nổi dậy nông dân. Năm 1644, quân nổi dậy do Lý Tự Thành lãnh đạo đã chiếm được Bắc Kinh. Sùng Trinh Đế, vị hoàng đế cuối cùng của nhà Minh, đã tự vẫn trên núi Cảnh Sơn, ngay gần Tử Cấm Thành.
Triều đại nhà Thanh (1644-1912)
Sau khi quân nổi dậy chiếm Bắc Kinh, viên tướng Ngô Tam Quế đã mở cửa ải Sơn Hải Quan, mời quân Thanh (dưới sự lãnh đạo của Nỗ Nhĩ Cáp Xích) vào Trung Nguyên để trục xuất quân nổi dậy. Quân Thanh đã đánh bại Lý Tự Thành và chiếm được Bắc Kinh. Nhà Thanh, một triều đại do dân tộc Mãn Châu (Mãn tộc) lập nên, chính thức trở thành triều đại cai trị Trung Hoa.
Tử Cấm Thành tiếp tục là hoàng cung của nhà Thanh. Trong suốt 268 năm, có 10 vị hoàng đế nhà Thanh đã trị vì từ Tử Cấm Thành (từ Thuận Trị Đế đến Tuyên Thống Đế). Triều Thanh đã thực hiện nhiều sửa chữa, cải tạo và bổ sung cho Tử Cấm Thành, nhưng về cơ bản vẫn giữ nguyên bố cục và kiến trúc ban đầu.
Sự sụp đổ và chuyển đổi
Năm 1911, cuộc Cách mạng Tân Hợi bùng nổ, lật đổ chế độ phong kiến. Năm 1912, Tuyên Thống Đế (Phổ Nghi) thoái vị, chính thức chấm dứt hơn 2000 năm chế độ quân chủ phong kiến ở Trung Hoa. Tử Cấm Thành không còn là hoàng cung.
Ban đầu, Phổ Nghi được cho phép ở lại Tử Cấm Thành theo Điều ước Thoái vị, nhưng vào năm 1924, ông bị Phụng Thiên Tướng quân (Phụng Thiên Tướng) Phùng Ngọc Tường trục xuất khỏi Tử Cấm Thành. Sau đó, Tử Cấm Thành được chuyển giao cho chính phủ Trung Hoa Dân Quốc và trở thành Bảo tàng Cố Cung (故宫博物院) vào năm 1925.
Tử Cấm Thành ngày nay: Một kỳ quan văn hóa
Có thể bạn quan tâm: Muốn Đi Xa Thì Đi Một Mình: Triết Lý Sống Độc Lập Và Sự Tự Do Trong Hành Trình Cá Nhân
Bảo tàng Cố Cung: Kho báu nghệ thuật và lịch sử
Sau khi trở thành Bảo tàng Cố Cung, Tử Cấm Thành đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm do chiến tranh và biến động chính trị. Tuy nhiên, từ những năm 1980 trở đi, chính phủ Trung Quốc đã đầu tư lớn cho việc tu sửa, bảo tồn và phát triển Tử Cấm Thành.
Bảo tàng Cố Cung hiện nay là một trong những bảo tàng lớn nhất thế giới, trưng bày hàng chục nghìn hiện vật quý giá, bao gồm:
- Cổ vật hoàng gia: Đồ dùng cá nhân của hoàng đế, hoàng hậu, các phi tần.
- Bảo vật nghệ thuật: Tranh vẽ, đồ gốm, đồ đồng, đồ ngọc, đồ sơn mài, đồ khảm…
- Tài liệu lịch sử: Sách, văn bản, ấn chương, bản đồ…
- Kiến trúc: Bản thân các cung điện, điện thờ, vườn hoa… cũng là những tác phẩm nghệ thuật kiến trúc.
Giá trị di sản và du lịch
Năm 1987, Tử Cấm Thành được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Đây là một công nhận cho giá trị vô giá của Tử Cấm Thành về mặt:
- Lịch sử: Là minh chứng cho hơn 500 năm lịch sử Trung Hoa.
- Văn hóa: Thể hiện tinh hoa của kiến trúc, nghệ thuật, phong thủy, văn hóa cung đình Trung Hoa.
- Khoa học: Là công trình kiến trúc có quy mô lớn, kỹ thuật xây dựng tinh xảo, thể hiện trình độ kỹ thuật cao của người Trung Hoa cổ đại.
Hàng năm, Tử Cấm Thành thu hút hàng hàng triệu lượt khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới. Đây là điểm đến không thể bỏ qua của bất kỳ ai khi đến Bắc Kinh.
Những thách thức và nỗ lực bảo tồn
Tuy nhiên, việc bảo tồn một công trình cổ đại có quy mô lớn như Tử Cấm Thành không phải là điều dễ dàng. Những thách thức bao gồm:
- Tác động của thời gian: Các công trình kiến trúc, vật liệu dần bị xuống cấp, hư hỏng.
- Ô nhiễm môi trường: Khói bụi, ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến các hiện vật và kiến trúc.
- Áp lực du lịch: Lượng khách du lịch đông đảo có thể gây áp lực lên cơ sở hạ tầng và các công trình.
- Biến đổi khí hậu: Các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể ảnh hưởng đến công trình.
Chính phủ Trung Quốc và các chuyên gia đã và đang nỗ lực thực hiện các dự án tu sửa, phục hồi, ứng dụng các công nghệ hiện đại để bảo tồn và phát huy giá trị của Tử Cấm Thành cho các thế hệ tương lai.
Kết luận
Tử Cấm Thành là một công trình kiến trúc vĩ đại, là biểu tượng của nền văn minh Trung Hoa. Việc Tử Cấm Thành được xây dựng dưới triều đại nhà Minh, cụ thể là dưới thời Minh Thành Tổ (Vĩnh Lạc Đế), là một sự kiện lịch sử quan trọng, đánh dấu sự chuyển mình của Trung Hoa về mặt chính trị và văn hóa. Với quy mô đồ sộ, kiến trúc tinh xảo, và giá trị lịch sử, văn hóa to lớn, Tử Cấm Thành không chỉ là niềm tự hào của người Trung Hoa mà còn là di sản chung của nhân loại. Việc hiểu rõ lịch sử hình thành của Tử Cấm Thành giúp chúng ta trân trọng hơn giá trị của công trình kỳ vĩ này.